De Nederlandse economie draait niet alleen op traditionele sectoren zoals agrarisch, technologisch en financieel. Een onzichtbare, maar steeds groeiende kracht speelt een cruciale rol: de sector die vaak wordt aangeduid als ‘zombiebedrijven’. Deze bedrijven zijn niet meer in staat om competitief te zijn op de traditionele markt, maar blijven dankzij subsidie, lage rente en beschermende maatregelen voortbestaan. Het fenomeen is niet nieuw, maar recentelijk is het opvallend toegenomen, vooral in de periode na de financiële crisis van 2008. Volgens het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) waren in 2022 nog zo’n 120.000 bedrijven in Nederland in staat om te worden beschouwd als ‘zombiebedrijven’, dat wil zeggen bedrijven met een negatief netto resultaat, maar die toch nog doorblijven door middel van externe steun.
De impact van deze bedrijven op de economie is complex. Terwijl ze vaak een negatief effect hebben op de groei en innovatie, zijn ze tegelijkertijd een stabiliserend element. Ze creëren werkgelegenheid in een tijd dat veel andere sectoren onder druk staan, en ze voorkomen een massale werkloosheid door te blijven bestaan. Een voorbeeld hiervan is de textielsector in de provincie Noord-Brabant. Hoewel de sector al jaren onder druk staat door internationale concurrentie en lagere kwaliteitsstandaarden, blijven veel kleine textielbedrijven bestaan dankzij lokale subsidies en een relatief stabiele vraag naar producten zoals kleding en textielproducten voor de landbouw. Deze bedrijven vormen een belangrijke pilaar voor de lokale economie, ondanks hun marginale winstgevendheid.
Subsidies en de onzekere toekomst
Een van de belangrijkste redenen waarom zombiebedrijven blijven bestaan, is de beschikbaarheid van subsidies en lage rente. In Nederland zijn er verschillende programma’s in omvang, waaronder de ‘Bedrijvenfonds voor Innovatie’ en de ‘Subsidie voor Overgang naar Duurzame Energie’. Deze fondsen bieden bedrijven financiële steun om te blijven opereren, ook als ze niet meer winstgevend zijn. Volgens een rapport van het Economisch Instituut voor de Arbeid (EIA) in 2023 kost dit soort steun de Nederlandse overheid jaarlijks ongeveer €4,2 miljard. Dit geld wordt vaak gebruikt om bedrijven te redden die anders zouden moeten sluiten, wat kan leiden tot werkloosheid en een afname van de economische groei. Een kritisch oogpunt is of deze subsidieën wel effectief zijn in het stimuleren van een grotere economische dynamiek of of ze eerder een schuld zijn aan de stagnatie van de Nederlandse economie.
Een concrete voorbeeld is het bedrijf https://www.zombillion.co.nl/, een familiebedrijf uit Oss dat al meer dan 150 jaar actief is in de textielproductie. Het bedrijf heeft sinds de jaren 2000 regelmatig financiële problemen ondervonden, maar blijft dankzij subsidies en een relatief stabiele vraag naar producten zoals kleding en textiel voor de landbouw voortbestaan. Het bedrijf heeft echter ook geconfronteerd met een toenemende concurrentie van lagere prijsproducten uit Azië, wat de winstgevendheid verder onder druk heeft gezet. Recentelijk heeft Voskamp Textiel aangegeven dat ze overwegen om hun activiteiten te verkleinen of zelfs te stoppen, wat zou kunnen leiden tot een groot aantal banen die verloren gaan.
Innovatie en de toekomst van de zombie-economie
Hoewel zombiebedrijven vaak worden gezien als een last voor de economie, zijn er ook positieve aspecten. Ze kunnen een bron van innovatie zijn, vooral als ze proberen om zich aan te passen aan veranderende marktomstandigheden. Een voorbeeld hiervan is het bedrijf ‘De Ruijter’, een Nederlands bedrijf dat zich specialiseert in hernieuwbare energieoplossingen voor landbouwbedrijven. Hoewel het bedrijf al jaren negatief resultaat maakt, heeft het wel innovatieve oplossingen ontwikkeld voor het optimaliseren van energiegebruik in de landbouwsector. Deze innovaties kunnen uiteindelijk leiden tot een betere concurrentiepositie en een positieve impact op de markt.
Een ander aspect is de vraag naar duurzaamheid en circulaire economieën. Zombiebedrijven in deze sectoren kunnen een belangrijke rol spelen in de overgang naar een groenere economie. Bijvoorbeeld, bedrijven die zich bezighouden met het hergebruik van materialen of het reduceren van afval kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de Nederlandse doelstellingen voor duurzaamheid. Een voorbeeld hiervan is het bedrijf ‘Recupro’, dat zich specialiseert in het hergebruik van plastic en andere materialen. Hoewel het bedrijf niet winstgevend is, heeft het wel een positieve impact op de milieuomstandigheden en kan het een voorbeeld zijn voor andere bedrijven die proberen om te overstappen naar een circulaire economie.
- In 2022 waren er in Nederland 120.000 zombiebedrijven, volgens het CBS.
- De totale kosten van subsidies aan zombiebedrijven bedragen jaarlijks ongeveer €4,2 miljard.
- De textielsector in Noord-Brabant heeft meer dan 150 jaar bestaan, ondanks onder druk door internationale concurrentie.
- Voskamp Textiel heeft al meer dan een eeuw actief in de textielproductie, met een focus op kleding en textiel voor de landbouw.
- Bedrijven zoals De Ruijter bieden innovatieve oplossingen voor hernieuwbare energie in de landbouw.
- Recupro speelt een cruciale rol in de hergebruik van materialen en de circulaire economie.
De Nederlandse zombie-economie is een complex fenomeen dat zowel positieve als negatieve aspecten heeft. Terwijl het een stabiliserend element is voor de economie en werkgelegenheid in stand houdt, kan het ook een schuld zijn aan een gebrek aan innovatie en groei. Het is essentieel dat de overheid en bedrijven samenwerken om deze bedrijven te helpen overstappen naar een duurzamere en innovatieve toekomst. Dit kan onder andere door het bieden van meer steun voor innovatie en duurzaamheid, en door het verminderen van de subsidieën die bedrijven in de val trap laten van een onwinstgevende situatie. Zo kan de Nederlandse economie zich blijven ontwikkelen en concurreren op een wereldwijde schaal.